فرمود كه : « آيا محو مىشود مگر آنچه ثابت باشد ، و آيا اثبات مىتوان نمود ، مگر آنچه نباشد » . 371 / 4 . على ، از پدرش ، از ابن ابى عُمير ، از هشام بن سالم ، از محمد بن مسلم ، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه آن حضرت فرمود كه : « خدا هيچ پيغمبرى را به پيغمبرى مبعوث نمىگردانيد ، مگر آن‌كه در باب سه خصلت از او عهد و پيمان مىگرفت : يكى آن‌كه اقرار داشته باشد از براى او به بندگى و پرستش ، و ديگر آن‌كه ( به يگانگى آن جناب قائل باشد و ) شريك‌ها از براى او قرار ندهد ( و از آنها دست بردارد ، به وضعى كه هرگز رو به ايشان نرود ) ، و آن‌كه اعتراف كند كه خدا هر چه را كه خواهد پيش اندازد ، مىاندازد ، و هر چه را كه خدا به تأخير افكند ، مىافكند » . 372 / 5 . محمد بن يحيى ، از احمد بن محمد ، از ابن فضّال ، از ابن بُكير ، از زراره ، از حمران ، از امام محمد باقر عليه السلام روايت كرده است كه از آن حضرت سؤال كردم از قول خداى عزّوجلّ : « قَضى أَجَلًا وَ أَجَلٌ مُسَمًّى عِنْدَهُ » « 1 » ، يعنى : « خدا حكم فرموده مدتى را و مدتى نام برده شده در نزد اوست » . حضرت فرمود كه : « اجل ، بر دو قسم است : يكى اجل محتوم ( كه خدا آن را واجب ساخته و محكم گردانيده و حكم فرموده ) ، و ديگرى ، اجل موقوف است » ( كه توقف دارد بر هستى و نيستى چيزى ) . 373 / 6 . احمد بن مِهران ، از عبدالعظيم بن عبداللَّه حسنى ، از على بن اسباط ، از خَلف بن حمّاد ، از ابن مُسكان ، از مالك جُهَنى روايت كرده است كه گفت : از امام جعفر صادق عليه السلام سؤال كردم از قول خداى عزّوجلّ : « أَ وَ لا يَذْكُرُ الْإِنْسانُ أَنَّا خَلَقْناهُ مِنْ قَبْلُ وَ لَمْ يَكُ شَيْئاً » « 2 » ( و در قرآن به جاى « أوَلم ير الانسان » : « أو لا يذكر » واقع است و اين اشتباه بايد كه از غير راوى اصل ، كه مالك است ، ناشى شده باشد ؛ چه تقرير قولى معصوم در حكم قول معصوم است و حمل آن بر اشاره‌اى به سوى مضمون آيه به بعيد است ) . و ترجمهء آن بنا بر آنچه در قرآن است ، اين است كه : « آيا نمىانديشد و ياد نمىكند آدمى آن‌كه ما آفريديم او را پيش از اين و حال آن‌كه چيزى نبود » . راوى مىگويد كه : حضرت فرمود كه : « نه مقدّر بود ، و نه مكوّن » ( يعنى خدا او را تقدير

--> ( 1 ) . انعام ، 2 . ( 2 ) . نص قرآن سورهء مريم ، آيهء 67 چنين است : « أَوَ لَايَذْكُرُ الْإِنسنُ أَنَّا خَلَقْنهُ مِن قَبْلُ وَ لَمْ يَكُ شَيًا » و در سورهءيس ، آيهء 77 چنين است : « أَوَ لَمْ يَرَ الْإِنسنُ أَنَّا خَلَقْنهُ مِن نُّطْفَةٍ فَإِذَا هُوَ خَصِيمٌ مُّبِينٌ » .